UKRAINA KA NEVOJË PËR RREGULLA DHE MASA MBROJTËSE TË QARTA PËR KOMPANITË PRIVATE TË INTELIGJENCËS.

Nga z. Ilia Timtçenko (Ilya Timtchenko)*.

Londër, Mbretëria e Bashkuar | Ukraina është Perëndimi i Egër për shumë firma private të inteligjencës dhe, në disa raste, mbështetja e tepërt tek ato e ka vënë komunitetin e inteligjencës së Ukrainës në një pozicion të cenueshëm.

Megjithatë, me mekanizma efektivë mbikëqyrës, ato mund të ndihmojnë në përshpejtimin e reformave të inteligjencës në Kiev.

Firmat private të inteligjencës mbledhin dhe analizojnë informacione nga burime me burim të hapur dhe të patentuara për të prodhuar inteligjencë të zbatueshme për vendimmarrjen strategjike të klientëve, dhe operacionet e tyre në Ukrainë kanë prezantuar teknologji, inteligjencë dhe aftësi analitike të reja.

Për shembull, Vantor me seli në Kolorado ofron inteligjencë gjeohapësinore të nxjerrë nga pamje satelitore me rezolucion të lartë që mund të përdoren për të hartëzuar, monitoruar dhe analizuar aktivitetin ushtarak.

Informacioni i saj është përdorur për të monitoruar aktivitetin e forcave ruse në Ukrainë dhe për të dokumentuar krimet e tyre të luftës.

Një shembull tjetër është Palantir, me seli në Floridë, i cili përdor një platformë analitike të të dhënave të drejtuar nga inteligjenca artificiale për të lehtësuar përpunimin e shpejtë të inteligjencës.

Gjenerali britanik Xhim Hokenhull (Jim Hockenhull) i ka përshkruar furnizues të tillë privatë si një “shumëzues force”, pasi ata “shtyhen në mënyrë të pashmangshme nga një nevojë për të mbajtur disponueshmërinë e lartë” për përdoruesit dhe për këtë arsye ofrojnë shërbim të fuqishëm.

Ky shumëzues force “ka qenë një mënyrë vërtet domethënëse me të cilën ushtria ukrainase ka qenë në gjendje të gjenerojë avantazh informativ”, tha ai në dhjetor 2022, dhe vlera e tyre është rritur që atëherë.

Problemi është se roli me ndikim i kompanive private ka rishpërndarë autoritetin e inteligjencës përtej shtetit, duke krijuar sfida të reja për mbikëqyrjen dhe llogaridhënien demokratike.

Modernizimi teknologjik duhet të përputhet me reformën institucionale.

Ndërsa firmat private të inteligjencës mund të përdorin teknologjinë e tyre të fuqishme për të përmirësuar performancën e qeverisë dhe për të eliminuar ndërmjetësit, duke zvogëluar mundësitë për korrupsion dhe spiunazh, ato kanë stimuj të ndryshëm nga sektori publik.

Firmat private shesin informacion dhe drejtohen nga të ardhurat, ndërsa sektori publik, të paktën në teori, drejtohet nga mbrojtja e një të mire publike.

Dhe sektori privat nuk do të marrë përgjegjësi për atë të mirë publike në planin afatgjatë sepse nuk e gjen fitimprurëse ose e gjen shumë të rrezikshme.

Inteligjenca ukrainase po mbështetet gjithnjë e më shumë te sektori privat dhe ky trend ka të ngjarë të vazhdojë.

Pa mbikëqyrje të duhur, kjo mbështetje e tepërt e bën më të vështirë mbajtjen përgjegjëse të IC-së dhe kompanive private.

Ndërsa një Ligj për Sigurinë Kombëtare i vitit 2018 përcaktoi një kornizë për kontrollin demokratik në të gjithë sektorët e sigurisë dhe mbrojtjes, dhe një Ligj për Inteligjencën i vitit 2020 përcaktoi procedurat e mbikëqyrjes, reforma e mëtejshme institucionale mbetet e papërfunduar.

Për shembull, një projektligj për të rishikuar organizimin dhe kompetencat e Shërbimit të Sigurisë së Ukrainës (SBU) kaloi leximin e parë në janar 2021, por ende pret një lexim të dytë.

Ai u kritikua nga organizatat e të drejtave të njeriut, të cilat paralajmëruan se dispozitat mbi mbikëqyrjen, aksesin në informacion dhe ndërhyrjet në telekomunikacion nuk kishin mbrojtje të mjaftueshme.

Në Raportin e tij për Ukrainën të vitit 2025, Komisioni Evropian zbuloi se kishte mungesë progresi në reformën e SBU-së dhe bëri thirrje për një mandat hetimor më të ngushtë, mbrojtje më të forta kundër abuzimit dhe mbikëqyrje më efektive të brendshme dhe të jashtme.

Propozimet legjislative shtrihen edhe në organizatat private.

Një projektligj “Për Kompanitë Ndërkombëtare të Mbrojtjes”, i regjistruar në prill 2024 dhe ende në shqyrtim nga komisioni, propozon një kornizë për operacionet dhe një rregullator shtetëror të dedikuar.

Ekzistojnë ligje ekzistuese që vendosin disa kufizime mbi sektorin privat, por përputhshmëria ligjore nuk garanton mbikëqyrje demokratike ose akses të besueshëm në aftësitë e inteligjencës private, veçanërisht nëse këto aftësi vijnë nga kompani me seli jashtë vendit.

Nëse kompani të tilla veprojnë jashtë juridiksionit të Kievit, Ukraina bëhet e ndjeshme ndaj interesave politike dhe vendimeve të qeverive që mbikëqyrin ato juridiksione.

Për shembull, një vend mund të kufizojë aksesin e Ukrainës në pamjet satelitore nga një firmë private inteligjence, duke kufizuar aksesin në inteligjencën jetësore.

Ligjvënësit e Ukrainës duhet të krijojnë korniza të qarta për të përcaktuar rolin e kompanive private në sigurinë kombëtare, së bashku me masat mbikëqyrëse për të siguruar llogaridhënien.

Korniza të tilla mund të sqarojnë çështje të tilla si përgjegjësia për dështimet e inteligjencës, pronësia e të dhënave, procedurat e auditimit dhe mekanizmat për llogaridhënien.

Me teknologjinë e inteligjencës së përparuar të zhvilluar nga operatorët privatë, bashkëpunimi i sektorit publik-privat ka gjasa vetëm të rritet.

Por institucionet tradicionale, të tilla si Komiteti i Verkhovna Rada për Sigurinë Kombëtare, Mbrojtjen dhe Inteligjencën, dhe Komisioneri i Parlamentit Ukrainas për të Drejtat e Njeriut, duhet të mbeten nxitësit kryesorë të reformave të Kievit në IC, duke i dhënë një rrugë të qartë llogaridhënies.

Ata do të duhet të vendosin rregullore të qarta. Suksesi i IC-së së Ukrainës do të varet nga kornizat e qeverisjes të afta për të integruar me sukses sektorin privat.

*Z. Ilia Timtçenko (Ilya Timtchenko) është bashkëpunëtor në Programin Transatlantik të Mbrojtjes dhe dhe kandidat për doktoraturë në Departamentin e Studimeve të Luftës në Kolegjin e Mbretit në Londër (King's College London).

Analist me më shumë se 14 vjet përvojë të fokusuar në Evropën Lindore, ai ka një diplomë Master në Politika Publike nga Shkolla Kennedy e Harvardit, ku ishte bashkëpunëtor i Qendrës Belfer.

Përpara se të studionte në Harvard, ai punoi si redaktor dhe gazetar në Ukrainë.

Nga z. Erton Duka.

© Copyright | Agjencia Telegrafike Vox

Ne të njohim me botën | www.007vox.com | Burimi yt i informacionit