QEVERIA E RE E SERBISË KA NEVOJË PËR SHËRBIME TË REJA SIGURIE.

Nga z. Nikola Luniç.

Beograd, Serbi | Tani që qeveria e Aleksandar Vuçiçit është zhdukur, e dëbuar nga votuesit e gëzuar, udhëheqësit e Bashkimit evropian do të pyesin veten se si t'i qasen administratës së re të Serbisë.

Çfarë mund të ofrojë Perëndimi?

Pa dyshim do të ketë shumë përgjigje, por më e mira është të nxitet reforma rrënjësore e sistemit të sigurisë tepër të fuqishëm dhe të vjetëruar të vendit.

Fitorja në zgjedhje ndryshon qeverinë dhe siguron një mandat të fortë politik, por nuk do të ndikojë automatikisht në agjencitë në zemër të qeverisë.

Shteti mbetet i njëjtë derisa të ndryshojnë njerëzit, rregullat dhe supozimet në shërbimet e inteligjencës dhe ushtrinë.

Kjo është arsyeja pse testi i parë serioz i qeverisë së re do të jetë sektori i sigurisë, dhe jo shpërndarja e ministrive.

Ky është një moment i rëndësishëm.

Serbia ka përjetuar shumë shpesh sjellje të politizuara dhe të dhunshme nga elementë të aparatit të saj të sigurisë, jo më pak vrasja në vitin 2003 e kryeministrit modernizues, Zoran Gjingjiç, e kryer nga komplotistë nga Njësia e Operacioneve Speciale të sigurisë shtetërore dhe krimi i organizuar, si dhe përdorimi i spiunazhit kundër gazetarëve dhe aktivistëve në vitet e fundit, të cilat Amnesty International tha se kishin krijuar një burg dixhital.

Banditët në nivel rruge e kanë shtuar numrin e viktimave; huliganët pro-qeveritarë kanë sulmuar protestues paqësorë, me policinë që shpesh i vëzhgon.

Serbia ka një doktrinë të shkruar që konfirmon zyrtarisht politikën e saj të paqartë të sigurisë.

Strategjia e Mbrojtjes e vitit 2019, e miratuar kur Aleksandar Vulin ishte ministër i mbrojtjes, bën një dallim kyç midis dy fjalëve.

Bashkëpunimi me NATO-n është një “interes”, thuhet aty, ndërsa bashkëpunimi me Organizatën e Traktatit të Sigurisë Kolektive (CSTO), një aleancë ushtarake nën udhëheqjen ruse, është një “angazhim”.

Serbia nuk është anëtare e CSTO-së, por Asambleja Kombëtare ka pasur statusin e vëzhguesit në asamblenë parlamentare të asaj organizate që nga viti 2013. Interesi vlerësohet rast pas rasti. Një angazhim nuk rishqyrtohet.

Ky nuk është një gabim retorik. Strategjia e Mbrojtjes e vitit 2019 dhe Strategjia e Sigurisë Kombëtare e vitit 2019 mbeten korniza formale e politikës serbe të sigurisë, dhe kjo hierarki është e integruar në gjuhën e tyre.

Prandaj, autoritetet e reja nuk duhet të ndryshojnë vetëm nënshkrimin në këto dokumente.

Ato duhet të ndryshojnë supozimin nga i cili dolën dokumentet; se siguria është mbi të gjitha një çështje besnikërie politike, dhe jo e aftësisë profesionale, ligjshmërisë dhe kontrollit demokratik.

Ky supozim gjithashtu çon në një dallim të gabuar midis kërcënimeve; kritikat ndaj qeverisë, medias së pavarur dhe universiteteve nuk janë një kërcënim hibrid, por një rrjet, i huaj apo vendas, që dobëson shtetin përmes korrupsionit, krimit dhe dezinformimit identifikohet si një i tillë.

Strategjia e Sigurisë Kombëtare përmend gjithashtu midis interesave kombëtare ruajtjen e ekzistencës dhe mbrojtjen e popullit serb kudo që jetojnë.

Kushtetuta është më e saktë; ajo mbron të drejtat dhe interesat e qytetarëve jashtë vendit dhe zhvillon marrëdhënie me serbët që jetojnë atje.

Strategjia e fshin atë boshllëk dhe e shndërron përkatësinë etnike në një objekt mbrojtjeje shtetërore në një rajon me një histori të papërfunduar konflikti.

Ndryshimi duhet të fillojë me personel të ri.

Policia, Forcat e Armatosura Serbe, Agjencia e Informacionit të Sigurisë (BIA), Agjencia e Sigurisë Ushtarake (VBA) dhe Agjencia e Inteligjencës Ushtarake (VOA) nuk mund të jenë një zgjatim i selisë së partisë, interesave të biznesit apo strukturave kriminale.

Nevojitet një verifikim urgjent i menaxherëve dhe operativëve kryesorë, që mbulon kualifikimet profesionale, asetet, konfliktet e interesit dhe lidhjet me qarqet kriminale, me tolerancë zero për lidhje të tilla dhe një ndarje të qartë të lidershipit politik nga ai profesional.

Kjo nuk ka të bëjë me spastrim apo hakmarrje politike, por me profesionalizim; ata që i qëndrojnë besnikë Kushtetutës dhe ligjit, dhe jo selisë së një partie të vetme, duhet të qëndrojnë në shërbim.

Në vitin 2024, Bashkimi Evropian nënshkroi partneritete sigurie dhe mbrojtjeje me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë. Serbia, megjithëse kandidate për anëtarësim, nuk ka një marrëveshje të tillë.

Vendet me partneritet mund të marrin pjesë në prokurimin e përbashkët të mbrojtjes sipas SAFE, një instrument me vlerë deri në 150 miliardë euro (167 miliardë dollarë) dhe pjesa më konkrete e paketës Readiness 2030, e njohur më parë si ReArm Europe.

Serbia nuk mund të kërkojë një kredi SAFE vetë, sepse këto janë të rezervuara për shtetet anëtare të Bashkimit Evropian.

Por një partneritet hap derën për prokurim të përbashkët dhe zinxhirë furnizimi evropianë, nga municionet dhe dronët te pajisjet e komunikimit, kibernetike dhe të mbrojtjes ajrore.

Brukseli nuk do ta ofrojë këtë pa kushte.

Partneritete të tilla nënkuptojnë një përputhje më të ngushtë me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë të BE-së, dhe Serbia mbetet prapa në këtë drejtim, mbi të gjitha sepse nuk është bashkuar me sanksionet kundër Rusisë, dhe Lista e Studentëve e udhëhequr nga studentët që fitoi zgjedhjet ka thënë se nuk do t'i prezantojë ato.

Kjo nuk është një arsye për të mos e bërë ofertën; është arsyeja për ta bërë atë.

Partneriteti është një mekanizëm me anë të të cilit autoritetet e reja mund ta shndërrojnë një mandat politik në një zgjedhje strategjike, dhe Brukseli mund ta lidhë atë me hapa të verifikueshëm.

Kjo nuk është një çështje ideologjike; nuk ka të bëjë me anëtarësimin në NATO (të cilin Lista e Studentëve ka thënë se nuk do ta kërkojë) apo hyrjen automatike në BE, por nëse Serbia dëshiron një ushtri profesionale, moderne dhe të aftë, apo një ushtri që i shërben simbolizmit politik.

Kjo nuk është vetëm një çështje serbe.

Nëse një mandat demokratik për ndryshimin e kursit strategjik mund të institucionalizohet në një vend që ka balancuar midis Perëndimit dhe Rusisë për dekada të tëra, ky është një shembull që është i dobishëm përtej Serbisë.

Nëse nuk mundet, mesazhi do të dëgjohet nga Moska dhe nga të gjithë në rajon duke u mbështetur në lodhjen perëndimore.

Kjo është arsyeja pse Brukseli dhe Uashingtoni nuk duhet të përgjigjen veçmas.

BE-ja ofron një partneritet dhe qasje në prokurime të përbashkëta, dhe Shtetet e Bashkuara dhe NATO kanë bashkëpunim operativ përmes Partneritetit për Paqe dhe një prani në Kosovë përmes KFOR-it.

Nëse ofertat nuk koordinohen, autoritetet e reja do t'i lexojnë ato si rivalitet, dhe kjo është pikërisht ajo që për dekada i ka lejuar Beogradit të shmangë një zgjedhje.

Nëse ato vijnë si një sekuencë e koordinuar hapash të verifikueshëm, balancimi nuk do të funksionojë.

Institucionalizimi do të thoshte që ndryshimi do të mbijetonte edhe pas zgjedhjeve të ardhshme; një ligj mbi shërbimet, kontroll civil dhe parlamentar, prokurim transparent dhe strategji të rishikuara.

Perëndimi mund të ndihmojë me mbështetje dhe trajnime nga ekspertë dhe mund ta lidhë ndihmën me rezultatet, por nuk duhet ta zëvendësojë zgjedhjen serbe me të vetën.

Ndikimi rus në Ballkan nuk funksionon vetëm përmes propagandës. Ai funksionon përmes korrupsionit, varësisë nga energjia, kanaleve ndërmjetëse, rrjeteve kriminale dhe elitave politike që e interpretojnë sigurinë si një instrument për mbijetesën e atyre që janë në pushtet.

Kjo është arsyeja pse reforma e shërbimeve është njëkohësisht një çështje e politikës së brendshme dhe e jashtme.

Serbia nuk duhet të zgjedhë midis sovranitetit dhe bashkëpunimit evropian. Sovraniteti pa aftësinë për të mbrojtur shtetin është një iluzion.

Një vend pa shërbime profesionale, prokurim transparent, partnerë të besueshëm dhe një industri moderne mbrojtëse nuk merr vendime vetë. Ajo vetëm i miraton ato.

Lista e Studentëve ka marrë kapital të jashtëzakonshëm politik dhe ky kapital shpenzohet shpejt.

Qeveria e re tani duhet të zgjedhë; institucionet e sigurisë që mbrojnë shtetin, ose institucionet që mbrojnë ata që e kanë shndërruar shtetin në pronën e tyre.

Nuk mund t’i ketë të dyja.

Zgjedhja është serbe, por Perëndimi mund të vendosë nëse do ta bëjë më të lehtë - apo do t’ua lërë atyre që jetojnë me mënyrat e vjetra.

*Nikola Luniç është një analist serb i gjeopolitikës dhe sigurisë dhe kapiten i pensionuar i Marinës.

Ai më parë shërbeu si Atashe i Mbrojtjes i Serbisë në Londër dhe si Drejtor Ekzekutiv i Këshillit për Politika Strategjike.

Aktualisht ai është konsulent për çështje strategjike dhe ligjërues i rregullt i ftuar në Fakultetin e Drejtësisë, Universiteti i Osijekut.

Ai shkruan mbi sigurinë e Ballkanit, qeverisjen e inteligjencës dhe politikën e mbrojtjes evropiane për media, duke përfshirë entn mediatik “Kyiv Post” dhe “New Eastern Europe”.

Nga z. Erton Duka.

© Copyright | Agjencia Telegrafike Vox

Ne të njohim me botën | www.007vox.com | Burimi yt i informacionit