NUMIBIA E LASHTË DHE MBRETËRIA E KUSHIT.

Sudan | Historia e Sudanit verior shtrihet në 300000 vjet më parë.

Ishte shtëpia e një prej mbretërive më të lashta të Afrikës nën-Sahariane, Mbretërisë së njohur të Kushit (afërsisht 2500–1500 pes).

Kjo kulturë ishte përgjegjëse për prodhimin e disa prej qeramikave më të mira të gjetur në Luginën e Nilit, duke përfshirë gotat e holla Kerma.

Sudani ishte shumë i kërkuar për burimet e tij të bollshme natyrore, duke përfshirë arin dhe fildishin, të cilët, tërhoqën vëmendjen e shumë njerëzve, duke përfshirë egjiptianët e lashtë, gjatë Mbretërisë së Vjetër (rreth 2686–2181 pes).

Ky kërkim i pasurisë shpesh çoi në konflikte, pasi sundimtarët egjiptianë dhe sudanezë luftuan për kontrollin e rrugëve tregtare.

Rreth vitit 1700 para Krishtit, Kushi doli si shteti dominues në luginën e Nilit. Kjo krijoi skenën për një sërë konfliktesh me Egjiptin, që kulmuan me pushtimin e Kushit nga Thutmose I (1504–1492 p.K).

Në rajonet perëndimore dhe jugore, kulturat neolitike vazhduan, përtej sundimit egjiptian.

Egjipti përfundimisht u tërhoq në shekullin e 11-të p.K, duke lejuar mbretërit sudanezë të ngriheshin në pushtet.

Ata jo vetëm që pushtuan Egjiptin, por edhe sunduan si faraonë (rreth 747–656 pes), në kulmin e mbretërimit të tyre duke bashkuar luginën e Nilit nga Kartumi në Mesdhe.

Sfinksi i mbretit Taharko (Taharqo) qëndron si një dëshmi e autoritetit, dhe ndikimit të Kushitëve. Megjithëse ata përfundimisht u dëbuan nga Egjipti nga asirianët, mbretëria e tyre vazhdoi të lulëzonte në Sudan për një mijëvjeçar tjetër.

Monumentet dhe arti i kësaj epoke janë një përzierje magjepsëse e traditave faraonike, greko-romake dhe indigjene afrikane.

Ky bashkim unik mund të vërehet në relike si relievi i kapelës së Mbretëreshës Shanakdhakete dhe mburoja e Isis-it.

Rreth vitit 1070 para Krishtit, egjiptianët u tërhoqën nga Sudani, dhe në shekullin e 9-të, u shfaq një dinasti e dytë e fuqishme Kushite.

Duke shfrytëzuar mundësinë e ofruar nga paqëndrueshmëria politike dhe përçarja në Egjipt, Mbreti Kushite e shtriu kontrollin e tij në Tebë të Egjiptit nga mesi i shekullit të tetë para Krishtit.

Pasardhësi i tij Piankhi (Piye) vazhdoi të arrinte dominimin e plotë mbi Luginën e Nilit egjiptian rreth vitit 716 para Krishtit, duke lënë një gjurmë të pashlyeshme në faqet e historisë.

Nga z. Erton Duka.

© Copyright | Agjencia Telegrafike Vox