LAJMET SHKENCORE TË JAVËS QË PO LEMË PAS.

Tiranë, Shqipëri | 1- Breshka e lumtur, Izrael. Fotoja është ndër finalistët në konkursin e komedisë së kafshëve të egra. (Tzahi Finkelstein, Çmimet e fotografisë së komedisë së jetës së egër 2023). 2- Shtatori i kaluar ishte më i ngrohti në nivel global, me temperatura rreth 1.75°C më të larta se kohët para-industriale. 3- 41 për qind e specieve të amfibëve janë në rrezik të zhdukjes, për shkak të ndryshimeve klimatike dhe humbjes së habitatit. 4- Organizata Botërore e Shëndetësisë ka vendosur të rekomandojë një vaksinë të re për malarinë, R21/Matrix-M. Në vitin 2021, u miratua i pari, RTS,S/AS01. 5- Këtë vit vrima e ozonit mbi Antarktidë është shumë e madhe. Sipas ESA, shpërthimi i vullkanit Tonga-Hunga në janar 2022 mund të ketë pasur një ndikim. 6- Çmimi Nobel për Mjekësinë 2023 u fitua nga Katalin Karikó dhe Drew Weissman, për studimet e tyre gjenetike, të cilat, lejuan zhvillimin e vaksinave mRNA. 7- Ai për fizikën iu caktua Pierre Agostini, Ferenc Krausz dhe Anne L'Huillier për studimin e pulseve të dritës me kohëzgjatje shumë të shkurtër. 8- Moungi Bawendi, Louis Brus dhe Alexei Ekimov fituan atë për kiminë, falë studimeve të tyre, mbi pikat kuantike, kristalet gjysmëpërçuese të përdorura në aplikimet elektronike. 9- Në Amazonë temperatura e liqenit Tefé është rritur ditët e fundit në 39 gradë. Shumë kafshë ngordhën, duke përfshirë rreth njëqind delfinë. 10- Më shumë se 43 milionë të miturve u është dashur të largohen nga shtëpitë e tyre, gjatë gjashtë viteve, për shkak të ngjarjeve klimatike, veçanërisht përmbytjeve dhe stuhive. 11- Që nga viti 1985, tendenca për të ndërtuar në zonat e rrezikuara nga përmbytjet është rritur globalisht, por veçanërisht në Azinë Lindore. 12- Të bëhesh vegjetarian mund të varet nga gjenet tuaja. 13- Gjurmët e fosilizuara të njeriut të gjetura në White Sands, New Mexico janë konfirmuar të jenë 20-23 mijë vjet të vjetra. Kjo sugjeron që kolonizimi i Amerikës filloi përpara fundit të Epokës së Akullnajave. 14- Në pellgun e Amazonës, nën pyll, mund të ketë më shumë se dhjetë mijë struktura prej dheu të ndërtuara nga qytetërimet parakolumbiane. 15- Midis gjitarëve, sjellja homoseksuale ka evoluar shumë herë dhe është e pranishme në specie të shumta. Mund të luajë një rol në ruajtjen e marrëdhënieve shoqërore dhe në zbutjen e konflikteve. 16- Maja e Mont Blanc është ulur, duke shkuar nga 4807.81 metra në 2021 në 4805.59 metra. 17- Në të kaluarën, në zona me pemë jetonin edhe kafshët e egra dhe barngrënësit e tjerë të kullotave afrikane. 18- Është sqaruar se si macet gërrhijnë. 19- Nga arinjtë polarë te leopardët, janë gjetur 125 lloje gjitarësh fluoreshentë. 20- Janë përzgjedhur fotot finaliste të çmimit “The Comedy Wildlife Awards”. Nga z. Erton Duka. © Copyright | Agjencia Telegrafike Vox